اطاق‌هاى عمده‌اش محل اقامت شاه است و هفده اطاق كوچكتر كه در اطراف استخر ساخته‌اند اقامتگاه بانوانى است كه پيوسته همراه شاهند ( تقليل قابل‌ملاحظه‌ايست نسبت به ميزانى كه جد بزرگ او عادت داشته است ) در اينجا هم تصويرى از فتحعلى شاه است كه جلوس دربارى نموده و سفرا افتخار حضور دارند . ديگر قصر نياوران يا نيوبران و اقدسيه نزديك نياوران و نجف‌آباد و سليمانيه است كه راجع به آن در فصل دوم شرحى اشاره شده است . بناها تمام در حومهء تهران است و اكثريت آنها بر دامنهء كوههاى شميران « 1 » واقع گرديده است و آن رشتهء كمر - بندى است حاصلخيز كه بيست ميل امتداد دارد و مانع طبيعى عجيبى در قسمت شمالى جلگهء تهران بشمار ميرود . فتحعلى شاه اقامت در اين اماكن تابستانى را كه بواسطهء ارتفاع بيشتر هواى خنك‌ترى دارد باب نموده ، زيرا در اثر درختكارى و تأسيس باغها در پائين آوردن درجهء حرارت و افزايش ميزان بارندگى پايتخت تأثير كلى داشته است . دوشان‌تپه - يكى از آثار علاقهء همايونى در ساختمان اقامتگاه‌هاى ييلاقى ايجاد و اصلاح جاده‌هائى بوده است كه از شهر به آن مقاصد منتهى مىگرديده است چنان كه جادهء قابل عبورومرورى كه اطرافش را درخت هم كاشته‌اند تا قلهك هست و جادهء ديگرى مثل آن‌كه براى راندن وسيلهء واحدى جا دارد و در دو طرفش درختان تبريزى كنار هم كاشته‌اند از تهران به سمت مشرق تا مقصد ييلاقى ديگر است كه بنائى بر ارتفاعات سنگى ساخته‌اند . اين محل دوشان‌تپه ( تپهء خرگوش ) است و آن تخته‌سنگ هم برآمدگى بدنمائى است در دشتى كه تا شهر دو سه ميل فاصله دارد و خود قصر هم در آن نقطهء ناباب منظرهء زشتى دارد ، ولى به‌هرحال آنجا شكارگاه محبوب شاه در نقاط كوهستانى اطراف تهران است و اين ناحيه را مختص شكارگاه همايونى خالى از اغيار نگاه ميدارند .

--> ( 1 ) - وجه تسميه رايج « شمع ايران يا روشنائى ايران » به كلى بىاساس است . شميران يك كلمهء قديمى ايرانى است كه اصل و معنى آن معلوم نيست .